دکتر مهرداد شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز، در کنگره دانشجویی جانوران سمی و زهرآگین منطقه جنوبغرب کشور(منطقه چهار) که با حضور دکتر حاتم بوستانی، رئیس دانشگاه، دکتر مسعود مهدوینیا، معاون غذا و دارو، مسئولان کمیته تحقیقات و فناوری دانشجویی، اساتید و اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و دانشجویان در تالار شهدا برگزار شد، بر اهمیت نگاه علمی، پیشگیرانه و مبتنی بر داده به موضوع گزشها در استان خوزستان تأکید کرد و گفت: این گردهمایی علمی از منظر بهداشت عمومی، رویدادی ارزشمند و اثرگذار است.
دکتر شریفی اظهار داشت: برگزاری اولین دوره این کنگره در استان خوزستان که بهطور بومی و اندمیک با جانوران سمی و زهرآگین مواجه است، از اهمیت بالایی برخوردار بوده و پاسخ به یک نیاز واقعی نظام سلامت محسوب میشود.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به آمار جهانی گزشها گفت: در سطح جهان سالانه حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار مورد گزش گزارش میشود و کشور ایران رتبه سوم گزش در دنیا را به خود اختصاص داده است.
وی افزود: در کشور سالانه حدود ۶۰ هزار مورد گزش اتفاق میافتد که از این تعداد، بیش از ۲۰ هزار مورد، معادل نزدیک به یکسوم کل موارد، مربوط به استان خوزستان است؛ آماری که نشاندهنده سهم بالای این استان در بروز گزشها بهویژه عقربزدگی است.
دکتر شریفی با اشاره به ویژگیهای زیستمحیطی استان خوزستان تصریح کرد: وجود زیستگاههای خاص، توسعه حاشیهنشینی، تخریب اراضی کشاورزی و مداخله انسان در زیستگاه جانوران سمی موجب شده است که انسان عملاً وارد قلمرو این جانوران شود و به همین دلیل، وقوع گزشها امری قابل پیشبینی است.
وی ادامه داد: در دنیا حدود یکهزار و ۵۰۰ گونه عقرب شناسایی شده که از این تعداد، تنها ۲۵ گونه تهدید جدی برای سلامت انسان محسوب میشوند، اما در استان خوزستان حدود ۵۰ گونه عقرب وجود دارد که از این تعداد، هفت گونه برای سلامت مردم خطرناک و تهدیدآمیز هستند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با بیان اینکه در استان خوزستان سه گونه عقرب زهرآگین بیشترین موارد گزش را به خود اختصاص دادهاند، گفت: عقرب گادیم، عقرب توسن و عقرب سیاه سه گونه خطرناک در استان خوزستان است. بیشترین موارد گزش در گروه سنی اطفال توسط عقرب سیاه رخ میدهد و متأسفانه بیشترین میزان مرگومیر نیز در کودکان زیر ۶ سال گزارش شده است.
دکتر شریفی با اشاره به روند افزایشی گزشها اظهار داشت: بررسی دادههای کشوری از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد که تعداد موارد گزش بهطور تدریجی افزایش یافته و متوسط سالانه گزش در کشور همچنان در حدود ۶۰ هزار مورد باقی مانده است.
وی خاطرنشان کرد: پس از استان خوزستان که حدود ۳۰ درصد از موارد را به خود اختصاص داده است، استانهای لرستان و اردبیل در رتبههای بعدی فراوانی گزش قرار دارند، اما همچنان خوزستان با اختلاف، بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به آمار سال ۱۴۰۳ تصریح کرد: در این سال نیز بیشترین موارد گزش مربوط به استان خوزستان بوده و این روند همچنان ادامهدار است، بهگونهای که در تفکیک شهرستانی، مناطقی مانند رامهرمز با ۳۴۶۲ مورد در رتبه نخست و پس از آن، شهرستانهای مسجدسلیمان، غرب اهواز و اندیکا قرار دارند.
دکتر شریفی با تشریح میزان بروز عقربزدگی در استان گفت: میزان بروز، بر مبنای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت محاسبه میشود که شهرستان اندیکا با حدود ۴ هزار مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت، رتبه اول را دارد و پس از آن شهرستان رامهرمز، مسجدسلیمان و دزپارت در رتبههای بعدی قرار میگیرند.
وی ادامه داد: بررسی زمانی وقوع عقربزدگی نشان میدهد که از فروردینماه موارد گزش آغاز میشود اما پیک اصلی گزشها در ماههای خرداد، تیر، مرداد و شهریور و بهطور کلی در فصل تابستان رخ میدهد و این دادهها باید مبنای سیاستگذاری و برنامهریزی بیمارستانی، آموزشی و بهداشتی قرار گیرند.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به تحلیل گروههای سنی اظهار داشت: اگرچه همه گروههای سنی در معرض گزش قرار دارند، اما بیشترین موارد مربوط به گروههای سنی ۲۵ تا ۳۴ و ۳۵ تا ۴۴ سال است؛ گروههایی که عمدتاً در سنین فعالیت، کار و تولید قرار دارند.
دکتر شریفی با بیان اینکه بیشترین محل گزش عقرب، دستها و پاها هستند، گفت: این دادهها اهمیت آموزشهای هدفمند و اقدامات پیشگیرانه را دوچندان میکند و باید در طراحی برنامههای آموزشی مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی ادامه داد: بر اساس دادههای ثبتشده، بیشترین موارد عقربزدگی در بازه زمانی ۱۲ شب تا ۶ صبح اتفاق میافتد، در حالی که در مورد مارگزیدگی، بیشترین موارد از ساعت ۶ صبح به بعد رخ میدهد.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تصریح کرد: خوشبختانه با اقدامات انجامشده، موارد فوت ناشی از گزش در استان بهطور چشمگیری کاهش یافته و از ۱۰ مورد فوت در سال ۱۳۹۲، در سال ۱۴۰۳ تنها ۲ مورد مرگ گزارش شده است که این موفقیت حاصل بهبود امکانات درمانی، بهداشتی و دسترسی به سرم ضدعقرب در ۲۳ مرکز دانشگاهی است.
دکتر شریفی با اشاره به آمار مارگزیدگی گفت: سالانه حدود ۶ هزار مورد مارگزیدگی در کشور رخ میدهد که برخلاف تصور عمومی، بیشترین موارد در مناطق شهری ثبت شده و پیک آن نیز در ماههای تابستان بهویژه شهریورماه است.
وی افزود: در موارد مارگزیدگی نیز بیشترین گروه سنی درگیر، افراد ۲۵ تا ۵۴ سال هستند و بیشترین محل گزش نیز پاها با ۴۰ درصد، دستها با ۴۲ درصد و سر و گردن با ۱۶ درصد گزارش شده است و خوشبختانه از سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ به بعد، هیچ مورد فوتی ناشی از مارگزیدگی در استان ثبت نشده است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اهواز با تأکید بر نقش مهم آموزش در پیشگیری اظهار داشت: هدف اصلی برگزاری این کنگره، آموزش مؤثر برای تغییر نگرش، اصلاح رفتارهای غلط، ارتقای سواد سلامت و تقویت خودمراقبتی است و اگر این کنگره بتواند حداقل یک پیام پیشگیرانهی مؤثر به جامعه منتقل کند، رسالت خود را بهدرستی انجام داده است.
دکتر شریفی خاطرنشان کرد: پیشگیری، سادهتر، کمهزینهتر و اثربخشتر از درمان است و با تمرکز بر بهسازی محیط، آموزش عمومی و مداخلات بهداشتی میتوان از بروز گزشها، عوارض درمانی آن، اشغال تختهای ICU و CCU و همچنین تحمیل هزینههای سنگین به نظام سلامت جلوگیری کرد.
