پنجم تیرماه ۱۴۰۵، هفدهمین سالگرد ثبت جهانی مجموعه عظیم و شگفتانگیز سازههای آبی تاریخی شوشتر است. سازههایی که مادام دیولافوا، جهانگرد نامدار فرانسوی، آنها را «بزرگترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی» خوانده است. مجموعهای به هم پیوسته از پلها، بندها، آسیابها، آبشارها، کانالها و تونلهای عظیم هدایت آب که در ارتباط با یکدیگر کار میکنند و در دوران هخامنشیان تا ساسانیان، برای بهرهگیری هوشمندانه از آب ساخته شدهاند. این ۱۳ اثر تاریخی که هر یک به تنهایی شاهکاری بینظیر از دانش و خلاقیت نیاکان ماست، در فاصلهای اندک از یکدیگر در محدوده شهر کهن شوشتر واقع شدهاند و با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ یونسکو، با عنوان «سیستم آبی تاریخی شوشتر» به صورت یکجا به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی به شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیدهاند.
اما افسوس که این افتخار بزرگ ملی، در زادگاه خود، چنان که شایسته و بایسته است، گرامی داشته نمیشود. از همان سال ۱۳۸۸ تا امروز که هفده سال از آن روز میگذرد، مسئولان استان خوزستان و شهرستان شوشتر نتوانستهاند برنامهای درخورِ این رویداد بزرگ برگزار کنند. در تمام این سالها، به جز چند برنامه محدود شهرستانی که آن هم با فشار علاقهمندان و دلسوزی برخی دستاندرکاران برگزار شد، هیچ حرکت شایسته و چشمگیری برای پاسداشت این روز بزرگ صورت نگرفته است. اکتفا به یک یادداشت از سوی روابط عمومی شهرداری، هرگز نمیتواند پاسخگوی عظمت این میراث کهن باشد.
این در حالی است که در سایر استانها و شهرستانهایی که آثاری ثبت جهانی دارند، هر سال برنامههای باشکوه و ملی برگزار میشود؛ برنامههایی که موجب فخر مردم آن منطقه، تقویت ریشههای فرهنگی و ملی، برنامهریزی برای جذب بیشتر گردشگران و ارائه دستاوردهای بزرگ نظام جمهوری اسلامی در حوزه میراث فرهنگی میشود. اما در شوشتر، نهادهای مدیریتی و دستگاههای فرهنگی همچون فرمانداری، پایگاه سازههای آبی جهانی، شهرداری و شورای شهر، شورای فرهنگ عمومی و به ویژه مجموعه میراث فرهنگی استان گویا در تلاش هستند تا ناتوانی خود در اجرای چنین برنامههایی را به رخ همگان بکشانند و یا با بیتفاوتی از اجرای آن شانه خالی کنند. انتظار میرفت که متولی اصلی میراث فرهنگی استان، با درک عمیق از جایگاه این اثر ارزشمند، پیشگام برگزاری مراسمی درخور این افتخار ملی باشد، اما آنچه در عمل رخ داده، جز سکوت و بیعملی چیزی نبوده است. تصور کنید اگر این گنجینه بیهمتا در اصفهان، یزد یا شیراز قرار داشت، چه بزرگداشتهای ملی و فراملی برگزار میشد؛ اما شوشتر در غفلت و بیتوجهی غرق شده است.
برخی ممکن است بگویند امسال چهارم تیرماه، روز پنجشنبه، مصادف با عاشورای حسینی بوده است و روز بعد یعنی جمعه پنجم تیرماه، سالروز ثبت جهانی سازههای آبی تاریخی شوشتر است و به همین دلیل مراسمی برگزار نشده است. اما این توجیه، نه تنها قانعکننده نیست، بلکه نشان از ناتوانی در برنامهریزی دارد. ضمن حفظ کامل شعائر اسلامی و احترام به ایام محرم،به راحتی میشد روز جمعه با رعایت کامل موازین شرعی و متناسب با فضای این ایام برنامهای جامع، معنوی و باشکوه برگزارکرد؛برنامهای که هم ارجنهادن به میراث کهن باشد و هم همزمان با سوگواری سالار شهیدان،پیوند فرهنگ عاشورایی باهویت تاریخی این سرزمین رابه تصویربکشد.این هنر مدیریت و برنامهریزی است؛ نه بهانه تراشی.
پرسش اینجاست که چه جریانی پشت این بیتوجهی پایدارقرار دارد؟
چرا برخی نمی خواهند شوشتر این مهد تمدن و مهندسی آبی به کشور و دوستداران میراث فرهنگی معرفی شود؟ آیا ثبت جهانی صرفاً یک عنوان است یا مسئولیتی سنگین برای صیانت و معرفی این گنجینه به جهانیان؟
اینجانب به عنوان یک خبرنگار، با کمال احترام از جناب فرماندار محترم شهرستان، نماینده محترم مردم در مجلس شورای اسلامی و به ویژه جناب مدیرکل محترم میراث فرهنگی استان خوزستان که عالیترین مقام مسئول در حوزه حفظ و معرفی میراث کهن استان هستند، انتظار دارم تا در این زمینه برای تنویر افکار عمومی و پاسخ به دغدغههای به حق مردم و دوستداران میراث کهن، توضیح دهند.مردم شوشترو ایران اسلامی، سزاوار پاسخی شفاف و قاطع هستند. آنها باید بدانند چرا میراثی که مایه مباهات ملی است، اینگونه به دست فراموشی سپرده میشود و چرا برای بزرگداشت آن، هیچ برنامه مدون و ملی وجود ندارد.
عبدالحمید گلافشان
