چند سالی است که واژه «ویپ» و «سیگار الکترونیکی» به جمع واژههای آشنا در میان نوجوانان و جوانان پیوسته است. در نگاه اول، دودهای رنگی و بوی خوش طعمهای گوناگون، چنان فریبنده است که خیلی از خانوادهها را به اشتباه انداخته است. اما این دودهای رنگارنگ، چه بلایی بر سر سلامتی میآورند؟ واقعیت این است که آنها بسیار خطرناکتر از چیزی هستند که تصور میکنیم.
ریشه این فریب به باوری غلط در جامعه برمیگردد؛ اینکه چون در سیگار الکترونیکی خبری از آتش و شعله و دودِ غلیظ نیست، پس ضرری هم ندارد. این باور، یک اشتباه تاریخی و بزرگ درباره سلامت نسل امروز است. نداشتن احتراق به معنای بیخطر بودن نیست، بلکه نوع مادهای که وارد ریه میشود، تفاوت را رقم میزند. ویپ یک سیگار بیخطر نیست، بلکه یک سمِ خوشبوست که با ظاهری مدرن، راه نفوذ به بدن را باز کرده است.
اینجا پای یک متخصص به میان میآید. سرباز حسینی، پزشک متخصص طب ایرانی، به صراحت اعلام کرده است که تصور بیضرر بودن ویپ، یک باور صددرصد اشتباه است و این محصول کوچک، آسیبهای جبرانناپذیری به دستگاه تنفس وارد میکند. به گفته ایشان، درون این بخارهای خوشعطر، ترکیبات کشنده و سمی جای خوش کرده است؛ موادی مانند فلزات سنگین و اسانسهای شیمیایی که برای نرمنگاه داشتن ریهها، هیچ رحمی ندارند.
خیلیها شاید نام مواد شیمیایی را ندانند، اما همین قدر بدانند که این سموم کوچک، بافت لطیف ریه را مانند یک اسفنج در معرض اسید قرار میدهند. این آسیبها درمان قطعی ندارند و تا پایان عمر همراه فرد خواهند بود. التهاب و تخریب بافت ریه، آرام و بیصدا پیش میرود، تا جایی که یک روز نفسکشیدن به یک عذاب همیشگی تبدیل میشود. از طرفی، میزان نیکوتین در این دستگاهها بیشتر از سیگارهای معمولی است و وابستگی شدیدتری ایجاد میکند؛ یعنی فرد را زودتر و محکمتر به خودش گره میزند.
اما تلخترین بخش ماجرا، پایین آمدن سن استفاده از این وسیله است. دیگر فقط جوانان و بزرگسالان هدف نیستند؛ امروزه سن مصرف سیگار الکترونیکی به طرز نگرانکنندهای پایین آمده و حتی دانشآموزان متوسطه اول و دوم را درگیر کرده است. دیگر جنسیت در این ماجرا معنا ندارد؛ دختران و پسران هر دو در یک قایق خطرناک نشستهاند. در راهروهای مدرسهها و حتی بعضی کلاسهای درس، دیگر بوی دود سیگار کهنه حس نمیشود، اما صدای کوچک دستگاه ویپ، زنگ خطری خاموش برای مدیران و معلمان است.
این موضوع دیگر فقط یک مسئله فردی نیست؛ یک معضل فرهنگی و اجتماعی بزرگ است که باید همه را به فکر فرو ببرد. خانوادهها باید باور کنند که این وسایل، اسباببازی نیستند. وقتی دانشآموزی با یک دستگاه ویپ در کیفش دیده میشود، دیگر نباید آن را یک شوخی یا مد روز گذشت؛ این یک هشدار جدی برای فروپاشی سرمایههای سلامت کشور است. متأسفانه تبلیغات گسترده در فضای مجازی، چشمهای کنجکاو نوجوانان را خیره کرده و آنها را به سمت این دام سوق میدهد.
نهادهای فرهنگی، آموزشوپرورش، صداوسیما و همه ارگانهای تأثیرگذار باید به تکاپو بیفتند. اگر امروز برای مهار این موج چارهای نیندیشیم، فردا باید هزینههای سنگین درمانی و اجتماعی آن را بپردازیم. آگاهیبخشی به زبان ساده و صمیمی، جلوگیری از دسترسی آسان به این محصولات و نظارت بیشتر بر فروشگاههای عرضهکننده، از اولین گامهای ضروری است. اگر امروز برای نجات کودکانمان دست به کار نشویم، فردا دیر است.
به عنوان کسی که این روزها نگران نسل آیندهام هستم، باید بگویم که ما در یک جنگ خاموش و خانمانسوز قرار داریم. دشمن امروز ما، یک تفنگ و گلوله نیست؛ یک دستگاه کوچک و خوشدست است که با طعمهای توتفرنگی و هندوانه، بچههای بیگناه را به سمت نابودی میکشاند. پدرها و مادرها بدانند که یک لحظه غفلت و خوشبینی، ممکن است به سالها پشیمانی و بیماری در فرزندشان ختم شود.
هوشیار باشید که یک لحظه خوشرنگ، به سیاهی یک عمر بیماری نمیارزد. بیایید با حرف زدنِ صادقانه و بیپرده با فرزندانمان، پرده از این فریب بزرگ برداریم و به آنها بیاموزیم که زیباییِ بودن، در نفسهای سالم و عمیق است، نه در دودهای مصنوعی و خوشبوی گذرا. آینده این سرزمین، به سلامت ریههای دانشآموزان امروز گره خورده است؛ اجازه ندهیم این دودِ ملایم، آن آینده درخشان را تیره و تار کند.
عبدالحمید گلافشان
